مهارت گوش دادن فعال

2011812071

از میان مجموعه مهارتهای ارتباطی ، مهارت گوش دادن یکی از مهمترین آنها می باشد که سعی می‌کنیم در این مقاله دربارة آن اطلاعات مفیدی را در اختیار شما قرار دهیم. ممکن است کسی پیدا شده و بگوید، مگر گوش دادن احتیاجی به مهارت دارد؟ خب خیلی راحت گوش می‌دهیم دیگر! بله اگر کمی تأمل کنیم متوجه خواهیم شد که همین گوش دادن ساده ، آنقدرها هم که تصور می‌کنیم ساده نیست و برای افزایش کیفیت آن بهتر است همین حالا دست به کار شده و با تمرین ، شنوندة کارآمدی شویم.

شاید بهتر باشد ابتدا این نکته را بررسی کنیم که اصولاً چرا گوش دادن اینقدر مهم است. اجازه دهید ببینیم گوش ندادن یا با دقت گوش ندادن چه پی‌آمدهایی دارد: از دست دادن فرصتهای حرفه‌ای و شغلی (بویژه در تجارت)، ایجاد روابط بی‌محتوا، ایجاد منازعات بین فردی، بروز اشتباهات، ناراضی ساختن دیگران، مذاکرات بدون کیفیت، ایجاد ضعف در انگیزه و حتی برانگیختن پرخاشگری کارکنان و یا اعضاء خانواده. به‌خاطر اهمیت فراوان این مهارت است که در اکثر کتاب‌های مربوط به تعاملات حرفه‌ای حداقل یک فصل به گوش دادن اختصاص داده شده و حتی کتاب‌های مستقلی در این باب نوشته شده.

خانواده‌ها و یا سازمان‌هایی که مهارت خوب گوش دادن را سر لوحه زندگی خانوادگی و یا فرهنگ شغلی خود قرار می‌دهند، مزایای متعددی بدست می‌آورند. بسیاری از اطلاعاتی که برای انجام فعالیتهای روزانه خود نیاز داریم ، از صحبتهای دیگران بدست می‌آید. در ضمن با گوش دادن صحیح و فعال و با کنار گذاشتن تفکرات شخصی خود (حداقل به طور موقت) می‌توان در طرف مقابل خود احساسی ایجاد کنیم که باعث می‌شود پیوندمان با او تقویت شده و میزان صمیمیت افزایش یابد.

گوش دادن یکی از مهارت‌های مهم مراحل اولیه رشد نیز می‌باشد. نوزاد با شنیدن و گوش دادن ، پاسخ‌دهی به دنیای جدید را شروع می‌کند. او پیش از صحبت کردن، گوش دادن، پیش از خواندن، صحبت کردن و پیش از نوشتن، خواندن را می‌آموزد. پژوهشگران نشان داده‌اند که بطور متوسط 45% از وقت ارتباط صرف گوش دادن، 30% صرف صحبت کردن، 16% صرف خواندن و 9% صرف نوشتن می‌شود.

 گوش دادن چیست؟

آن جنبة گوش دادن که در تعامل میان‌فردی مورد نظر ما می‌باشد، فرآیند معنایابی گفتار دیگران در ذهن ما است. به بیانی دقیقتر باید بگوییم گوش دادن عبارت است از فرآیند آموخته شده و پیچیده حس کردن، تفسیر، ارزیابی، ذخیره‌سازی و پاسخدهی به پیامهای شفایی.

در این گونه تعاریف بین شنیدن و گوش دادن تمایز گذارده می‌شود، زیرا شنیدن را فعالیتی جسمی و گوش دادن را فرآیندی ذهنی می‌دانند. ما با گوش‌های خود می‌شنویم اما با مغزمان گوش می‌دهیم. بنابراین شنیدن نیازی به یادگیری ندارد، چراکه دستگاه شنیداری ما اتوماتیک در اثر برخورد اصوات ، تحریک شده و احساس شنیدن اتفاق می‌افتد، اما تا اصوات وارده را رمزگردانی نکنیم و به آن توجه نداشته باشیم، ادراک نخواهد شد.

« گوش دادن فعال یعنی يافتن معناي گفتار ديگران در ذهن خود»

با اين تعريف شنيدن با گوش دادن متفاوت است . شنيدن فعاليتي جسمي است و … نيازي به يادگيري ندارد، چرا كه دستگاه شنيداري ما غيرارادي در اثر برخورد صداها، تحريك شده و شنيدن احساس مي شود. اما گوش دادن فعاليتي ذهني است كه نيازمند يادگيري است و تا به آن توجه نكنيم ادراك نمي شود. ما با گوش هاي خود مي شنويم اما با مغزمان گوش مي دهيم.

فوايد و كاركردها ی گوش دادن:

1 – تمركز بر پيام هاي ديگران

2 – برداشت كامل و درك مناسب تر منظور ديگران

3 – ابراز علاقه، نگراني و توجه به ديگران

4- تشويق ديگران به بيان و ابراز آزادانه و صادقانه مسائل خود

5 – تقويت ارتباط و تعامل خود با ديگران

6 – افزايش تفاهم ما با ديگران

7 – جلوگيري از سوء تفاهم ها

8 – افزايش قدرت يادگيري

9 – كمك به خودآگاهي و گسترش شناخت از خود و ديگران

10 – افزايش روحيه ي مشاركت جويي و كار گروهي

مهارت هاي اساسي گوش دادن فعال

 1 – مهارت توجه :

يعني توجه جسمي و غير كلامي به طرف مقابل كه به او نشان دهد دقيقاً به صحبت هاي او گوش مي دهيم مثلاً هنگام گوش دادن با بدني مايل به جلو، در فاصله ي مناسب، رو در روي گوينده قرار گرفته و نگاه ما تا شعاع نيم متري صورت گوينده باشد، ضمن پرهيز از رفتارهاي حواس پرت كن (بازي با كليد و سكه و…) سعي كنيم شنونده اي خشك و بي حركت نباشيم و محيط گفتگو را از عوامل مزاحم و ترس آور دور كنيم.

 2 – مهارت پي گيري :

گاهي گوينده نگران و هيجان زده است كه در حالت هاي چهره، تُن صدا و رفتارهاي او نمايان مي شود، در اين صورت بايستي بدون زورگويي او را به صحبت كردن دعوت كنيم. مثلاً با استفاده از جملات در باز كن (امروز سرحال به نظر نمي رسي! خب ! – بعد چي شد! – ادامه بده ! ) با استفاده از كلمات تشويقي كوتاه (هوم – درسته – بله و …) با استفاده از سؤال هاي كوتاه و باز و يا حتي گاهي سكوت توأم با توجه و مشاهده ي او مي تواند اين موانع را از ميان بردارد.

 3 – مهارت انعكاسي :

يعني انعكاس توضيحات و احساسات و معاني درك شده از گوينده به خود او كه نشان دهنده ي درك و فهم و پذيرش او نزد شنونده است.

راهكارهاي عملي گوش دادن فعال :

1 – براي درك بيشتر گوينده به علايم غيركلامي (زبان بدن) او توجه كنيم.

2 – خود را به جاي گوينده قرار داده و سعي كنيم دنيا را از ديدگاه او ببينيم و درك كنيم.

3 – با طرح سؤالاتي از خود، حساسيت گيرندگي مان را افزايش دهيم. مثلاً ( چرا او حالا اين موضوع را به من گفت ؟ – منظور او چيست؟ – نكات اصلي حرف او چيست ؟ و…)

4 – به ياد داشته باشيم كه سرعت متوسط تكلم انسان بين 125 تا 175 كلمه در دقيقه است. در صورتي كه سرعت متوسط تفكر انسان بين 400 تا 800 كلمه در دقيقه است. از اين فرصت براي پردازش اطلاعات گوينده خوب استفاده كنيم.

5 – عوامل حواس پرتي مانند مواردزیر را به حداقل برسانيم :

– بازي كردن با كليد و سكه و …

– تكان خوردن يا حالت عصبي

– ضرب گرفتن روي ميز با انگشتان

– جا به جا شدن مكرر

– تماشاي تلويزيون

– سر تكان دادن به عابرين

– روزنامه خواندن و …..

6 – ارتباط چشمي مناسب برقرار كنيم. نه آن قدر خيره شويم كه گوينده را معذب كنيم و نه آن قدر به او نگاه نكنيم كه تصور كند به ارتباط با او علاقه اي نداريم .

7 – موانع فيزيكي را از بين ببريم مثلاً در دفتر كار خود، از پشت ميز بيرون آمده و در كنار او بنشينيم و صحبت كنيم.

8 – بهتر است به گونه اي بنشينيم كه بدن ما كمي متمايل به جلو و به طرف گوينده باشد.

9 – احساسات درك شده اش را به او انعكاس دهيم مثلاً ( گويا موضوعي باعث خوشحاليت شده ؟! ، غمگين به نظر مي رسي ! و …)

10 – با بيان عباراتي گوينده را به ادامه ي صحبت تشويق كنيم مثلاً (خب خُب! – بعد چي شد؟ – جدي ؟! – واقعاً ؟! و …)

11 – گوينده را با سؤالات پي در پي بمباران نكنيم كه احساس كند مورد بازجويي قرار گرفته است.

12 – در گوش دادن به مطالب مهم ،از يادداشت برداري نكات كليدي غفلت نكنيم.

13 – درك خود را از احساسات گوينده بيان كنيم مثلاً (به نظرم اين موضوع شما را ناراحت كرده !)

14 – گاهي موضوعات مهم مطرح شده را به گوينده يادآور شويم تا ميزان درك خود را مورد ارزيابي قرار دهيم مثلاً ( چند دقيقه اجازه دهيد ببيننم درباره چه چيزهايي صحبت كرديم ، اول ….)

15 – منظور گوينده را با كلمات خودش به او انعكاس دهيم.

16 – براي خوب گوش دادن و درك بهتر گوينده ضروري است تلاش نماييم برخي خصوصيات و توانايي ها را در خود افزايش دهيم، براي مثال تحقيقات نشان داده است كه : – كساني كه خزانه ي واژگان غني تري دارند، شنوندگان بهتري هستند.

– كساني كه پيشرفت تحصيلي بهتري دارند، توانايي گوش دادن آن ها نيز بيشتر است.

– زنان در تفسير و تشخيص پيام هاي غيركلامي از مردان كارآمدترند.

– معمولاً افراد درونگرا، شنوندگان بهتري هستند.

17 – تا وقتي كه گوينده مطلب خود را تمام نكرده و يا منتظر پاسخ نيست، سخن او را قطع نكنيم.

18 – موقع شنيدن سخناني كه خوشايند ما نيست و يا مخالف خواسته ها و تمايلات و افكار ما هستند، صبر و شكيباني از خود نشان داده و با علايم كلامي و غيركلامي نامناسب از خود عكس العمل نشان دهيم.

19 – عوامل مزاحم را از محل گفتگو دور كنيم ، مانند : (خاموش كردن راديو، تلويزيون، ضبط صوت در صورت ضرورت قطع تلفن و يا نصب و يا نصب كاغذي بر روي در اتاق با عنوان لطفاً مزاحم نشويد)

20 – از سدها و موانع ارتباطي اكيداً پرهيز كنيم از جمله :

– دستور دادن، تهديد كردن و ترساندن

– موعظه ، نصيحت و سخنراني كردن

– قضاوت و انتقاد كردن

– ارائه ي دلايل منطقي و يا راه حل

– تحقير ، توهين و ناسزا

21 – در پرسش، از سؤال هاي كوتاه و باز استفاده كنيم.

اگر بیشتر از آنچه که در یک گفتگو حرف می‌زنیم، گوش بدهیم و به حرف‌های بقیه توجه کنیم، خیلی بیشتر در مورد دیگران، موقعیت‌ها و چیزهای اطرافمان یاد می‌گیریم. اگر می‌خواهید تکنیک‌های گوش دادن فعال را تمرین کنید تا پایان این مقاله ما را همراهی کنید. گفتگو یک فرایند دوطرفه است. حرف زدن و گوش کردن هر دو بخش مهمی از ارتباط هستند. اکثر ما دوست داریم که در گفتگوها فقط خودمان حرف بزنیم و نظراتمان را بیان کنیم. تعداد کمی از ما هستند که دوست دارند به حرف‌های بقیه گوش کنند. دلیل آن این است که نمی‌دانیم چقدر می‌توانیم با گوش دادن فعال یاد بگیریم و روابطمان را بسازیم. چه زندگی خصوصیمان باشد و چه زندگی کاری، اگر دقیق به چیزهایی که بقیه می‌گویند گوش دهیم می‌توانیم کیفیت گفتگوهایمان را بالا ببریم و همه می‌دانند که گفتگوی خوب رمز داشتن رابطه خوب است. در زیر به نکات مفیدی برای تمرین تکنیک‌های گوش دادن فعال برای داشتن یک گفتگوی موثر اشاره می‌کنیم.

توجه ‌تان را تقسیم نکنید

چه به صورت جمعی یا فردی به حرف‌های یک نفر گوش می‌دهید، برای اینکه بتوانید خوب گوش کنید، باید تمام توجهتان را به آن فرد معطوف کنید. به رویا و خیال فرو نروید و به هیچ چیز دیگری هم فکر نکنید. در ذهنتان به آماده کردن جوابی که می‌خواهید به آن فرد بدهید هم نپردازید. سعی کنید خوب و با دقت به حرفهای طرف مقابل گوش دهید تا زیر و بم حرفهای او را و چیزهایی که می‌خواهد غیرمستقیم به شما بگوید را بفهمید. اینکه بتوانید به‌ طور کامل حرفهای طرف مقابل را بفهمید به میزان توجهی که موقع گوش دادن به حرفهای او دارید بستگی دارد.

 حرف طرف ‌مقابل را قطع نکنید

وقتی کسی حرف می‌زند، بین حرف او نپرید. سعی نکنید در همه گفتگوها حرف خودتان را به کرسی بنشانید. وقتی با کسی گفتگو می‌کنید، به همان اندازه که حرف می‌زنید باید گوش کنید.

توضیح بیشتر بخواهید

وقتی کسی با شما حرف می‌زند، اگر در حرفهایش متوجه چیزی نشدید، حتماً از او بخواهید برایتان بیشتر توضیح دهد تا دچار سوءتفاهمات نشوید. این مسئله مخصوصاً در گفتگوهای کاری اهمیت ویژه‌ای دارد. نکته‌ ای که باید رعایت کنید این است که وقتی هنوز فرد حرفش تمام نشده است، از او توضیح نخواهید. اجازه بدهید حرف‌هایش را به پایان برساند و وقتی مکث کرد، اگر هنوز منظور او را متوجه نشده بودید، بخواهید که بیشتر توضیح دهد.

 از زبان بدن استفاده کنید

با استفاده از زبان بدن مثبت و فعال، به فرد نشان دهید که به حرف‌های او گوش می‌دهید و به بحث علاقه‌ مندید. موقع گوش کردن لبخند بزنید، ارتباط چشمی برقرار کنید، سر خود را به نشان تایید و تکذیب تکان دهید، هر از گاهی از کلماتی مثل “بله”، “صحیح” و “درست است” استفاده کنید. این رفتارها فرد را به ادامه گفتگو دلگرم می‌کند.

 در ذهنتان تکرار کنید

برای آن دسته از شما که برای تمرکز کردن روی حرف‌های طرف‌ مقابل خود مشکل دارند، یک تمرین گوش دادن فعال این است که کلماتی که فرد مقابل بر زبان می ‌آورد را در ذهنتان تکرار کنید. اینکار کمک می‌کند تمرکزتان روی حرف‌های او باشد و کاملاً حرف‌هایش را متوجه شوید.

 پاسخ مناسب بدهید

وقتی برای گوش دادن فعال تمرین می‌کنید باید بدانید که ارائه یک پاسخ مناسب نیز بخشی از این مهارت به شمار می‌رود. موقع جواب دادن به طرف مقابل، حرف‌هایتان را با حفظ احترام کامل بیان کرده و از حمله کردن به طرف بپرهیزید. طوری با او رفتار کنید و به او پاسخ دهید که دوست دارید با خودتان رفتار کنند. در پاسختان قاطع باشید نه خشن. احساسات، ایده‌ ها و افکارتان درمورد موضوع بحث را رک و راست و صادقانه بیان کنید. اگر حرف‌های طرف ‌مقابل اطلاعات و دیدگاه تازه ‌ای در اختیارتان قرار داده است، حتماً از آن تحسین و تشکر کنید. هر گفتگوی منطقی شامل بحث، تبدل ‌نظر و به‌دست آوردن اطلاعات و دانش جدید است.

 

منبع: ناشناس

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.